وب سایت فرهنگی مذهبی آفاق » عبادتی به سود نفس امّاره

وب سایت فرهنگی مذهبی آفاق » عبادتی به سود نفس امّاره


[metaslider id=372]

عبادتی به سود نفس امّاره

موضوع : دین و اندیشه ، 3 سال پیش ارسال شده

آنچه باید به آن توجه خاصی انداخت رسیدن به این موضوع است که نفس امّاره ای داریم که هر حرکت و میل ما را به نفع خودش تمام می کند، و لذا باید با خودِ این نفس امّاره درگیر شد، و اول باید مسئله مان را با نفس امّاره مان حل کنیم.

آنچه باید به آن توجه خاصی انداخت رسیدن به این موضوع است که نفس امّاره ای داریم که هر حرکت و میل ما را به نفع خودش تمام می کند، و لذا باید با خودِ این نفس امّاره درگیر شد، و اول باید مسئله مان را با نفس امّاره مان حل کنیم. این موضوع کار می برد و تلاش زیادی می خواهد تا انسان بفهمد باید با نفس امّاره در بیفتد.

دعایی از امام سجاد علیه السلام

«بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

حمد خدایی را که ما را راهنمایی نمود تا حمدش کنیم و از اهل چنین حمدی قرار داد. و حمد خدایی را که راه رضایت خودش را به ما نمایاند و یکی از آن راه ها را ماه رمضان قرار داد. ماه روزه، ماه اسلام، ماه پاکیزه شدن، ماه تصفیه، ماه به پاخاستن برای عبادت، ماهی که در آن قرآن نازل شد، جهت هدایت مردم و پس آشکار نمود برتری آن ماه را با قراردادن محرّمات فراوانی که در ماه های دیگر حرام نیست و ….. پروردگارا! بر محمّد و آل او درود بفرست و ما را متوجه بزرگی آن ماه و بزرگداشت حرمت آن، بگردان…..»[۱]

حلول عیدُ اللهِ اکبر، عید اولیاء خدا، ماه مبارک رمضان را خدمت همه ی عزیزان تبریک عرض می کنیم و امیدوارم همچنان که خود حضرت حق در رابطه با نتیجه روزه فرمود: «لَعَلَّکمْ تَتَّقُون»، و دل ما را امیدوار کرده اند که این مسیر، مسیرِ رسیدن به مقصد و غایت همه مؤمنین یعنی مقام تقواست، باید مقصد ما در روزه داری تقوا باشد.

چنانچه ملاحظه می فرمایید حضرت سجاد«علیه السلام» مشخصه ماه رمضان را داشتن محرّمات فراوان معرفی می نمایند و می فرمایند: «جَعَل لَهُ مِنَ الْحُرُماتِ الْمَوْفُورَهِ و الْفَضائِلِ الْمَشْهُورَهِ» خداوند برای آن ماه محرّمات فراوان و فضایل مورد توجهی قرار داد. و بعد می فرمایند: «فَحَرَّمَ فِیهِ ما اَحَلَّ فِی غَیرِهِ اِعْظاماً» در راستای بزرگداشت این ماه، چیزهایی که در غیر این ماه حلال بود، حرام کرد «وَ حَجَرَ فِیهِ الْمَطاعِمَ وَ الْمَشارِبَ اِکراماً» و از جهت اِکرام و بزرگواری این ماه، خوردنی ها و نوشیدنی ها را منع نمود.

زیرا برای ملاقات با حضرت پروردگار مانعی در میان است و آن مانع باید برطرف شود. آن مانع را پیامبر خدا«صلواه الله علیه وآله» به ما معرفی کردند و فرمودند: «اَعْدی عَدُوَّک نَفْسَک الَّتی بَینَ جَنْبَیک»[۲] دشمن ترین دشمنانت، نفس خودت است که در بین دو پهلویت قرار دارد، و از این طریق مانع اصلی ارتباط با معبود و محبوب بشر را به بشریت معرفی نمودند، و حالا برای این که این مانع برطرف شود باید مطلوبات نفس را کنترل کرد، و مطلوبات آن همان هایی است که استفاده از آن ها در حین روزه ممنوع شده است.

گاهی ما جایگاه عباداتمان را نمی شناسیم و به همین جهت بهره ی لازم را از آن ها نمی بریم. پیامبر و ائمه«سلام الله علیهم اجمعین» بیش از آن که صورت یک عمل عبادی را به ما توصیه می نمایند، نیت و جایگاه آن را به ما توصیه می کنند. اگر فرمودند: «نیت، سخت تر از عمل است» یعنی؛ جایگاه نیتْ خیلی مهم است

پس در واقع حضرت سجاد«علیه السلام» که می فرمایند: محرّمات و موانع فراوانی را خداوند در این ماه قرار داد. این محرّمات و موانع، مطلوبات نفس امّاره است، و خداوند از این طریق می خواهد بین مطلوبات حقیقی بنده خود و بین مطلوبات نفس امّاره او، جدایی بیفکند و این اولین قدم راه افتادن بنده است به سوی خدا و پیدا کردن جایگاه روزه در ماه رمضان. وقتی دوگانگی و جدایی بین میل های نفس امّاره با آرزوهای حقیقی ما روشن شد، عبادات معنی خود را پیدا می کند و گرنه چه بسا که عبادت می کنیم ولی نفس امّاره از آن بهره برداری می کند و لذا پیامبرخدا«صلواه الله علیه وآله» فرمود: «لِکلِّ شَیئٍ بابٌ وَ بابُ الْعِبادهِ الصَّوم» هر چیزی را دری است و در ورود به عبادت، روزه است. چون از طریق روزه مقابل نفس امّاره می ایستیم و دشمنی آن را می شناسیم و إن شاءالله، آرام آرام دشمنی آن برایمان آشکار می شود و در همین راستا است که خداوند در آیه ۱۵۳ سوره بقره می فرماید:[۳] برای این که از کفر نجات پیدا کنید، از صبر و صلاه کمک بگیرید. و امام صادق«علیه السلام» می فرمایند: صبر در این جا به معنی روزه است. در این جا روزه را از نماز مقدم داشت، زیرا باب همه عبادات روزه است، تا از آن طریق جدایی بین نفس امّاره و خود انسان روشن شود و عبادات جهت حقیقی خود را طی کند.

گاهی ما جایگاه عباداتمان را نمی شناسیم و به همین جهت بهره ی لازم را از آن ها نمی بریم. پیامبر و ائمه«سلام الله علیهم اجمعین» بیش از آن که صورت یک عمل عبادی را به ما توصیه می نمایند، نیت و جایگاه آن را به ما توصیه می کنند. اگر فرمودند: «نیت، سخت تر از عمل است» یعنی؛ جایگاه نیتْ خیلی مهم است. در این که جایگاه هر عمل عبادی در زندگی و در قلب ما کجاست، چیزی است که باید در آن وقت صرف کرد و بدانیم این مسئله از خود عمل سخت تر و مهم تر است.

آنچه باید به آن توجه خاصی انداخت رسیدن به این موضوع است که نفس امّاره ای داریم که هر حرکت و میل ما را به نفع خودش تمام می کند، و لذا باید با خودِ این نفس امّاره درگیر شد، و اول باید مسئله مان را با نفس امّاره مان حل کنیم. این موضوع کار می برد و تلاش زیادی می خواهد تا انسان بفهمد باید با نفس امّاره در بیفتد.

اگر گاهی اوقات به تمایلات روحانی خود دقت کرده باشید، می بینید دلتان می خواهد مثلاً گرسنگی بکشید، چون در روایت داریم علاوه بر روزه، خود گرسنگی و «جوع» یک ثواب جدایی دارد، هم چنین در روایت آمده است که شیرین ترین و خوش منظرترین محل برای نظر حضرت حق، معده خالی است.[۴] حالا برای توجه به حق، می آییم گرسنگی بکشیم، یک مرتبه ملاحظه می کنیم نفس امّاره با هزار دلیل وسط می آید که این کار را نکنیم. این باید برای ما حل بشود که هر کار الهی که بخواهیم انجام دهیم نفس امّاره به میان می آید تا ما را از آن کار منصرف کند، و یا آن را به نفع خودش تمام کند.

شما این را در خودتان حس می کنید که همه ما یک دلِ پر از میلِ به سرکشی داریم، و به این راحتی هم نمی رسیم به این که قصه مان را با آن یکسره کنیم، این قدر زرنگ است که هر تصمیمی می گیریم، به نفع خودش تمام می کند و حتی خودش را به جای خود ما جا می زند

عزم و حالتی که در شما به وجود می آید که باید مسئله مان را با نفس امّاره حل کنیم به اصطلاح یک حالت یـقْـظِـه یا بیداری است، یعنی تازه بیدار شده ایم که چه کار باید بکنیم. اولین قدم در اصلاح خود، از وقتی شروع می شود که جنگ با نفس امّاره شروع شود. به گفته مولوی:

مر هوا را تو وزیر خود مساز کـه برآیـد جــانِ پـاکـت از نمـاز

هین مرو اندر پی نفس چو زاغ کو به گورستان برد نی سوی باغ

شما این را در خودتان حس می کنید که همه ما یک دلِ پر از میلِ به سرکشی داریم، و به این راحتی هم نمی رسیم به این که قصه مان را با آن یکسره کنیم، این قدر زرنگ است که هر تصمیمی می گیریم، به نفع خودش تمام می کند و حتی خودش را به جای خود ما جا می زند.

اگر انسان به این نکته رسید که برای آزادشدن از حجاب ها، باید با نفس امّاره درگیر شود و بنا نیست با آن کنار بیاید، تازه اول راه است. عمده این است که متوجه شویم نفس امّاره به گونه ای با ما برخورد می کند که خودش را از ما می داند. بنابراین ما به این راحتی بنای جنگیدن با آن را نمی گذاریم، چون خودش را از ما می داند و می آید به ما می چسبد. می گوید: اصلاً من خودت هستم. به گفته صاحب مثنوی:

حیله کرد انسان و حیله اش دام بود آنچه جان پنداشت، خون آشام بود

در ببست و دشمـن اندر خانه بـود حیله فـرعـون از ایــن افسانه بـود

همه ی بدبختی فرعون در همین یک نکته بود که دشمن خود را دوست گرفت و آنچه را جزء جانش می پنداشت، خون آشام او بود و او نفهمید. پس اولین مسأله و اولین قدم در اصلاح نفس، این است که ما جنگ با نفس امّاره را شروع کنیم و مواظب باشیم حیله های او را توجیه نکنیم و او را مبرّی از اتّهام ننماییم و همراه با یوسفِ جان خود بگوییم: «وَ ما اُبَرِّءُ نَفْسی اِنَّ النَّفْسَ لَاَمّارَهٌ بِالسُّوء …»[۵] من نفس خود را از این که برایم نقشه بکشد و به سوی هلاکت بکشاندم، مبرا نمی دانم، چرا که او کارش دستور دادن به بدی ها و زشتی ها است.

البته مطمئن باشید این کار، بدون کمک خدا و توسل به پیامبر و ائمه«سلام الله علیهم» محالِ محالِ محال است. اگر دیدید کسی دست توسل به خدا و پیامبر و ائمه«سلام الله علیهم» دراز نکرده است، بدانید اصلاً نمی فهمد جنگ با نفس امّاره یعنی چه؟

در دعای صباح، حضرت امیرالمؤمنین«علیه السلام» در محضر حق عرضه می دارند: «اِنْ خَذَلَنِی نَصْرُک مُحارَبَهِ النَّفسِ وَ الشَّیطانِ فَقَدْ وَکلَنِی خِذْلانُک اِلی حَیثُ النَّصَبِ وَ الْحِرْمانِ»؛ «ای خدا! اگر در راه مقابله و مبارزه با نفس امّاره و شیطان دست از یاری ام بکشی، حتماً این عدم یاری ات مرا به سوی سختی و محرومیت از سعادت سوق می دهد».

همه ی حرف اولیاء الهی این است که خدایا! اگر مرا در تشخیص نفس امّاره و مبارزه با آن به خودم وابگذاری هیچ کاری نمی توانم بکنم. مولوی هم در همین راستا از خدا تقاضا می کند:

بازخَرْ ما را از این نفس پلید…….کاردش تا استخوانِ ما رسید

اساساً فهم این مسئله که جنگی اساسی باید با نفس امّاره داشت و از آن ساده نگذشت، شروع مبارکی است. مولوی می گوید:

مادرِ بت ها، بتِ نفـس شـما است زآن که آن بت، مار و این بت اژدها است

بت شکستن سهل باشد، نیک سهل سهل دیدن نفس را جهل است، جهل

نفس امّاره، ارتباط با حق را می گیرد

باید متوجه باشیم وقتی نفس امّاره وسط آمد، ما از چه چیزی محروم می شویم؟ مثالی می زنیم إن شاءالله مطلب روشن بشود. شما یک وقت می خواهی بگویی: «خـدا»، چرا می خواهی بگویی «خدا»؟ چون تمام دلت، طالب خداست. می خواهی بگویی خدا و دل را در همین خداگفتن نگهداری و استفاده ها ببری، می بینی حالی هم به لطف خدا به تو دست داد، اما یک مرتبه متوجه می شوید، نفس امّاره جلو آمد که بسیارخوب است، بگو خدا، تا بلکه فلان مشکلت هم حل شود، کار و کاسبی خوبی هم به دست بیاوری. شما ملاحظه کردید چه چیزی وسط آمد؟ نفس امّاره و آن استفاده معنوی ما را از جهت اصلی اش خارج کرد. آخر من کار می خواهم برای این که شرایطی به دست آید بگویم خدا، حالا که به حمدلله در شرایطی هستم که می گویم خدا، دیگر فکر کار و کاسبی این وسط چرا پیدا شد. یعنی با طرح موضوعی دیگر؛ ذوقِ حضور و ارتباط با حق را از ما می گیرد. اگر بفهمیم چگونه نفس امّاره منبعِ بزرگی از شعف و مهربانی و رحمت یعنی خدا را از ما می گیرد، آن وقت می فهمیم که باید چگونه مسأله اش را حل کنیم.

نفس امّاره حتی وقتی که با خدایمان حرف می زنیم وسط می آید و همین ارتباطِ ما با خدا را به نفع خودش تمام می کند. ببینید در این حالت دیگر چیزی برای ما باقی می گذارد ؟! یعنی وقتی مانع ارتباط انسان با خدای خود است و ارتباط انسان را با مقصد و معبودش قطع می کند

اگر فهمیدیم از طریق تبعیت از نفس امّاره از چه چیز بزرگی محروم می شویم، می فهمیم که با چه کسی باید جنگ کنیم و چرا باید جنگ کنیم؟ علاوه بر این می فهمیم در اثر این جنگ چیزی که به دست می آوریم عبارت است از ذوق حضور و ارتباط داشتن با خودِ حضرت حق، که مقصد و مقصود همه اولیاست.

عرض ما این بود که نفس امّاره حتی وقتی که با خدایمان حرف می زنیم وسط می آید و همین ارتباطِ ما با خدا را به نفع خودش تمام می کند. ببینید در این حالت دیگر چیزی برای ما باقی می گذارد؟! یعنی وقتی مانع ارتباط انسان با خدای خود است و ارتباط انسان را با مقصد و معبودش قطع می کند، چگونه باید با آن برخورد کرد. حالا دوباره فکر کنید با به میان آوردن نفس امّاره، ما از چه چیز بزرگی محروم می مانیم؟ مگر اُنس با خدا، چیز کمی است که محرومیت از آن اُنس را بتوان تحمل کرد؟ مقصر هم خود ماییم که به نفس امّاره میدان دادیم و در مقابل خواسته آن مقاومت نکردیم.

پی نوشت ها :

۱- قسمتی از دعای ۴۴ صحیفه سجادیه مربوط به ورود به ماه رمضان

۲- بحارالأنوار، ج ۷۷، ص ۶۴

۳- یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اسْتَعِینُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَهِ إِنَّ اللّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ

۳- به حدیث معراج، بحارالانوار ج ۷۷ ، ص ۲۱ رجوع فرمایید.

۴- سوره یوسف، آیه ۵۳

منبع لب المیزان

تبیان

این مطلب توسط admin ارسال شده :